Vinnige feite

Tydens skietery, Sharpeville
  • Makinta was ook in sy loopbaan die spesiale raadgewer op tradisionele sake vir die destydse Noordwes-premier, Popo Molefe.
  • ’n Gedenklesing is op 4 Desember 2021 gehou om Makinta se rol in die stryd teen apartheid te erken en vier. Sy dogter, Motsei Makinta-Manamela, het daar gesê: “Ons het vandag vryheid danksy mense soos my pa wat ons bevry het.”
  • Makinta het al in 1952 aan die ANC se eerste weerstandsveldtog teen die apartheidsregering deelgeneem.
  • Die Soweto-opstande het op 16 Junie 1976 begin uit verset teen Afrikaans as voertaal (onderrigtaal) in skole. Swart skoolkinders was ongelukkig omdat hulle sekere vakke in Afrikaans moes neem, en hulle het die taal as die onderdrukker se taal gesien. Nadat die polisie op ’n skare begin skiet het, het die opstand gewelddadig begin word. ’n Noodtoestand is afgekondig, en dit was ’n groot krisis in Suid-Afrika se geskiedenis met baie mense wat gesterf het.
  • Ná die Sharpeville-menseslagting in die jare vyftig waar die polisie op ’n skare mense geskiet het, het politieke organisasies soos die ANC en Pan Africanist Congress of Azania (PAC) hul eie militêre vleuels begin. Hulle het besluit dat vreedsame protes hulle niks in die sak bring nie. Die ANC se militêre vleuel Umkhonto we Sizwe is in 1961 begin. 5
  • Daar is ook ’n Molefe Makinta-hoofweg in Ga-Rankuwa, noordwes van Pretoria.
Foto: iStock

As jy jouself op ’n dag in Pretoria bevind, mag jy dalk die straatnaam Molefe Makinta raaksien en wonder wie op aarde dit was. Die straat is na Levy Molefe Makinta, ’n anti-apartheidsaktivis, vernoem. Hy was iemand wat teen die ongeregtigheid van apartheid opgestaan het.

Die straat se naam was voor dit Lucas Mangope-weg. Lucas Mangope was van 1977 tot 1994 aan bewind van die destydse Bophuthatswana-tuisland (Bantoestan). 1

Die naamverandering was deel van verskeie straatnaamveranderings wat in 2012 in Pretoria plaasgevind het. Die Tshwane-metroraad het toe besluit om ’n paar strate te herdoop sodat dit meer verteenwoordigend van al die bevolkingsgroepe is. 2

Wie was Makinta?

Levy Molefe Makinta is op 5 Augustus 1932 gebore. Daar is nie veel oor sy kinderjare bekend nie, maar ons weet dat hy later deel van die African National Congress (ANC) geword het en dat hy in die jare vyftig deel van die ANC se eerste weerstandsbeweging was. 3

Hy is op die dorp Brits op aanklagte van sabotasie in hegtenis geneem en is tot 12 jaar gevangenisstraf op Robbeneiland gevonnis. Hy was van 1964 tot 1976 op dié eiland waar bekende anti-apartheidstryders, soos Nelson Mandela, vonnisse uitgedien. Makinta is net voor die Soweto-opstande vrygelaat. Hy is egter in daardie tyd fyn dopgehou deur die veiligheidspolisie omdat hy ’n ANC-lid was en die ANC toe nog verban was.

Robbeneiland

Hy moes ondergronds gegaan het, en dit het beteken dat hy in die geheim met sy ANC-werk voortgegaan het.

Makinta was glo ook instrumenteel in die vorming van die organisasie United Democratic Front (UDF) in 1983. Die organisasie het verskeie anti-apartheidsorganisasies saamgesnoer (verenig).

Makinta het ook ’n leierskapsrol gespeel in die stigting van ’n Umkhonto we Sizwe- militêre veteranevereniging. Umkhonto we Sizwe was die ANC se militêre vleuel.

Makinta was die veteranevereniging se tesourier tot sy afsterwe op 16 Julie 2004. 4

ANC se vlag

Woordbank

apartheid Die toestand van afgeskei of afgesonderd wees. Apartheid was die amptelike beleid van die Nasionale Party- (NP-)regering vanaf 1948-1994 waarvolgens Suid-Afrikaners in kleurgroepe geskei is.
militêre vleuel Wat met die krygswese in verband staan; leërmag.
noodtoestand ’n Situasie van chaos, vernietiging en groot onveiligheid in ’n bepaalde streek of land wat ’n owerheid eers moet erken voordat hul hulp kan verleen.
onderdrukker Iemand wat ander mense met mag teëhou of stuit.
ondergronds In die geheim.
sabotasie Opsetlike ontwrigting, vernieling, vernietiging, verwoesting, beskadiging of uitwissing van dienste of eiendom.
tesourier Dit is iemand wat die geld van byvoorbeeld ’n vereniging beheer.
tuisland   Selfregerende gebied.
verban Verbied; belet.
verset Weerstand of opstand teen iets. 6

Lees hierdie artikels om nog meer te leer oor Molefe Makinta en die ANC se militêre vleuel

Kyk hierdie video’s om nog meer te leer oor Molefi Makinta en die ANC se militêre vleuel

Die geskiedenis van Umkhonto we Sizwe

Loer hier na hoe Robbeneiland lyk

Die United Democratic Front (UDF) se ontstaan

Foto: iStockFoto: iStock
Gepubliseer op: 22 Maart 2023 | Bygewerk op 8 Mei 2024