Vinnige feite

  • Mahomed word onthou vir sy briljante verdediging in verskeie regsake. Een van die bekendstes was toe hy die leierskap van die politieke party die Verenigde Demokratiese Front (UDF) in die Maritzburg-hoogverraadverhoor verdedig het.
  • Mahomed was die 17de hoofregter van Suid-Afrika.
  • Hy was met Hawa Mahomed (née Bava) getroud.
  • ʼn Biografie is oor Mahomed se lewe en loopbaan geskryf. Die boek se naam is Ismail Mahomed: Liberating the Law deur Enver Surty en Quraysh Patel.
  • Mahomed het onder meer gesê: “Die regstelsel moet ʼn vriend en ʼn beskermer van mense wees en nooit ʼn instrument van ras-, geslags- of politieke onderdrukking nie.”
  • Die Orde van Baobab is deur die Suid-Afrikaanse regering in 2002 postuum aan hom toegeken. Dit was vir Mahomed se uitsonderlike diens in die regswêreld.

ʼn Mens sien dikwels straatname met name van mense, en dan het jy nie ʼn idee wie dit is nie. Min van ons google of probeer uitvind wie dit is. As ons dit nie doen nie, loop ons ʼn gulde geleentheid mis om interessante inligting uit te vind, soos oor Ismail Mahomed, die man agter Justice Ismail Mahomed-straat in Brooklyn, Pretoria. Die vorige straatnaam was Walker-/Charlesstraat. Dit was na die landmeter Arthur Walker en Charles Marais genoem. Die naam is in 2012 deur die Tshwane-metroraad verander. 1

Die woord “Justice” in die straatnaam dui net op sy beroep – hy was ʼn bekende regter in Suid-Afrika. Hy is as Ismail Mahomed op 5 Julie 1931 gebore. Hy was die oudste van ses kinders en het in ʼn Moslem-gesin grootgeword. 2

Hy het in 1950 aan die Pretoria Indian Boys’ High School gematrikuleer en het ʼn B.A.-graad in 1953 met lof aan die Universiteit van die Witwatersrand verwerf. Hy het dit in 1954 met ʼn honneursgraad (ook met lof) in politieke wetenskap opgevolg en het daarna sy regsgraad (LLB) in 1957 voltooi.

As student was hy aktief betrokke by politiek en was ʼn lid van die studenteverteenwoordigerraad. Hy was ook die redakteur van die studentekoerant, Wits Student. 3

Loopbaan

Hy het in 1957 by die Johannesburgse balie aangesluit. Apartheid het in daardie tyd in Suid-Afrika geheers en wette, soos die Groepsgebiedewet, het dit moeilik vir mense van ander rasse gemaak om op sekere plekke te werk. [Lees hier oor apartheid.] Hy het byvoorbeeld in Pretoria gebly, maar die Pretoriase balie was uitsluitlik vir wit mense. Dit was ook moeilik vir hom om in Johannesburg te praktiseer, want die Johannesburgse balie was in ʼn gebied wat as wit geklassifiseer is. 4

Mahomed kon dus nie daar ʼn kantoor huur nie, maar moes wit kollegas se kantore leen as hulle nie daar was nie. Hy het dikwels in die biblioteek gesit en werk en daar met kliënte gekonsulteer. Al die vertrekke van die biblioteek was ook nie toeganklik vir mense van ander rasse nie, en hy moes dikwels sy middagete in die kleedkamer geëet het.

Hy het gou bekend geword as ʼn advokaat wat sy storie geken het en is in die jare sestig as ʼn advokaat in Lesotho, Botswana, Swaziland (vandag Eswatini) en Zimbabwe toegelaat. Hy is in 1984 ook tot Engeland se balie toegelaat.

Mahomed het in 1974 die eerste swart advokaat in die land se geskiedenis geword om ʼn senior advokaat te word. Dit word die sogenaamde “systatus” genoem en is ʼn groot eer vir ʼn advokaat. Mahomed het ʼn skerp intellek gehad en het dikwels met sake gewerk wat met menseregte gemoeid was. Hy was ʼn kenner van die bepalings van die Groepsgebiedewet en was ook saam met Lewis Dison ʼn medeskrywer van ʼn boek daaroor.

Hy het in talle verhore verskyn waar hy bekende anti-apartheidsaktiviste verteenwoordig het en was ʼn kampvegter vir mense wat onder die destydse regering se diskriminasie deurgeloop het. 4

Hy is in 1979 as ʼn regter van die appèlhof in Swaziland aangestel, en in 1982 is hy as ʼn appèlhofregter in Lesotho aangestel. Hy het later die hoofregter van Namibië geword en was ook die president van die Lesotho-appèlhof.

Hy was ook medevoorsitter van die Konferensie vir ʼn Demokratiese Suid-Afrika (KODESA).

Hy het in 1991 die eerste swart mens in die Suid-Afrikaanse geskiedenis geword om ʼn permanente regter van die hooggeregshof van Suid-Afrika te word. Hy is ook in 1995 as die adjunkpresident van die konstitusionele hof aangestel. Mahomed is in 1998 as hoofregter aangestel en het hierdie amp tot sy afsterwe in 2000 beklee. Hy is in 1996 ook as die hoof van die Regskommissie van Suid-Afrika aangestel.

Regter Mahomed was baie bekend in die regswêreld. Hy het verskeie artikels in regsjoernale gepubliseer en lesings om die wêreld heen aangebied. 4

Hy het ook ʼn baie nou band met sy alma mater, die Universiteit van die Witwatersrand, gehad en was jare lank ʼn raadslid van die universiteit se departement van regte. Hy het ook klas gegee en het op verskeie komitees gedien. Mahomed het ook op die universiteitsraad gedien. 3

Konstitusionele Hof van Suid-Afrika, Johannesburg

Bekronings

Ismail Mahomed het verskeie eredoktorsgrade vir sy werk ontvang. Dit is aan hom deur onder meer die Universiteite van Pennsylvania (1991), Delhi (1992) en Natal (1995) toegeken. Hy is in 1990 deur die Universiteit van die Witwatersrand as ʼn ereprofessor aangewys.

Hy het ook in 1990 die Indicator-menseregtetoekenning ontvang, die Karpf-vredesprys van Columbia-universiteit in 1993 en ʼn spesiale toekenning van die Swartprokureursvereniging vir sy uitstaande bydrae tot die ontwikkeling van menseregte in Suid-Afrika. 5

Hy is op 17 Junie 2000 op die ouderdom van 68 aan pankreaskanker in Johannesburg oorlede. 6

Woordbank

advokaat ʼn Regsgeleerde wat ná toelating tot die balie regsadvies aan kliënte gee en namens ‘n beskuldigde, eiser of die staat sake in ‘n (hoër) hof bepleit.
alma mater Die erenaam vir die onderwysinrigting waar ʼn mens jou opleiding ontvang het.
apartheid Die toestand van afgeskei of afgesonderd wees. Apartheid was die amptelike beleid van die Nasionale Party-regering vanaf 1948-1994 waarvolgens Suid-Afrikaners in kleurgroepe geskei is.
balie Die beroep of stand van advokate. As iemand tot die balie toegelaat word, beteken dit dat hy of sy toegelaat word om as advokaat te praktiseer.
eredoktorsgrade ʼn Graad wat aan iemand toegeken word weens uitsonderlike prestasies, maar sonder dat eksamen afgelê is.
intellek ʼn Mens se verstandelike vermoëns.
kampvegter Iemand wat die voortou neem in of stry vir ʼn saak waarvoor hy hom of sy haar beywer.
postuum Ná afsterwe. 7

Lees hierdie artikels om nog meer te leer oor Ismail Mahomed en die regstelsel

Kyk hierdie video’s om nog meer te leer oor Ismail Mahomed en die regstelsel

Kyk hoe lyk die konstitusionele hof

Vind meer uit oor regter Mahomed

Wat is menseregte?

Foto: iStockFoto: iStockFoto: iStockFoto: iStock
Gepubliseer op: 28 Februarie 2023 | Bygewerk op 22 November 2023