Vinnige feite

  • Die stad Pretoria het in 1855 tot stand gekom. Dit is deur Marthinus Pretorius, die seun van Andries Pretorius, gestig. Pretoria het in 1860 die hoofstad van die Transvaal geword, die administratiewe hoofstad in 1910 en ʼn stad in 1931. 5
  • Die eerste tweeverdiepinghuis in Pretoria was in Proes-straat. Dit het aan ene Piet Marais behoort.
  • Ramokhoase was ʼn voorsitter van SADTU. SADTU is ʼn onderwysersvakbond wat op 6 Oktober 1990 tot stand gekom het. ʼn Klomp vakbonde het saamgesmelt om een groot vakbond te vorm.
  • Pretoria het in die jaar 2000 deel van die Tshwane-munisipaliteit geword.
  • B.C.E. Proes van Proes-straat was ook die staatsekretaris van die Zuid-Afrikaansche Republiek.

As ʼn mens in die Pretoriase middestad ry, sal jy dalk ʼn paar straatname sien wat jy nie herken nie. Een so ʼn naam is Johannes Ramokhoase. Die straat is in die hartjie van Pretoria en was eers Proes-straat genoem.

Proes-straat was op sy beurt na ʼn man genaamd Bernhard Cornelis Ernst (B.C.E.) Proes vernoem. Hy was in September 1859 as die eerste staatsprokureur van Pretoria aangestel. Proes was van Nederlandse afkoms en het in 1872 gesterf. 1

Proes-straat het sy naam tot in 2012 gedra, waarna die Tshwane-metroraad die straat na Johannes Ramokhoase-straat herdoop het. 2

Bernhard Cornelis Ernst se grafsteen

Wie was Ramokhoase?

Daar is nie veel inligting oor Ramokhoase bekend nie, maar ons weet die straat is na hom vernoem omdat hy die eerste swart burgemeester van Pretoria was.

Johannes Lebone (Slo) Ramokhoase is in 1951 in die ou Eersterus gebore, voor die inwoners na Mamelodi in Pretoria verskuif is. Dit was in daardie tyd nog apartheidsjare, en ingevolge die Groepsgebiedewet is baie swart, bruin en Indiërmense gedwing om na ander gebiede te verhuis. Mense van dieselfde rasse mag nie in dieselfde buurte gebly het nie. [Lees hier oor apartheid.]

Ons weet nie veel van Ramokhoase se grootwordjare nie, maar ons weet dat hy ʼn onderwyser wou word en het ʼn BA-graad met Engels en sielkunde as hoofvakke behaal. Hy het later ook ʼn honneursgraad in Engels verwerf. Ramokhoase het as onderwyser begin werk en is later tot skoolhoof van Mamelodi High School bevorder.

Ramokhoase was ook in verskeie opsigte betrokke by die politiek. Hy het byvoorbeeld by die ANC aangesluit en ʼn raadslid geword. 3 Ramokhoase was ook aktief by die Suid-Afrikaanse Demokratiese Onderwysersvakbond (SADTU) betrokke en het jare as voorsitter van dié vakbond diens gedoen. [Lees hier oor vakbondwese.]

Ramokhoase was 44 jaar oud toe hy die eerste swart burgemeester van Pretoria geword het. Dit het op 24 November 1995 gebeur. Tydens sy dienstyd het hy die taak aangepak om die ou stadsraad van Pretoria met die plaaslike munisipaliteite van Mamelodi en Atteridgeville te laat saamsmelt.

Hy het in 2003 gesterf. 4

Woordbank

apartheidsjare Dit is die toestand van afgeskei of afgesonderd wees. Apartheid was die amptelike beleid van die Nasionale Party-regering vanaf 1948-1994 waarvolgens Suid-Afrikaners in kleurgroepe geskei is.
burgemeester Die leier van ʼn stad of dorp.
saamsmelt As iets verenig word, saamwerk, aan mekaar verbind word.
vakbond ʼn Vereniging van mense wat dieselfde vak beoefen om die belange van die lede te behartig.
voorsitter Die leier van ʼn organisasie. 6

Lees hierdie artikels om nog meer te leer oor Johannes Ramokhoase

Kyk hierdie video’s om nog meer te leer oor Johannes Ramokhoase

Pretoria: toe en nou

Meer oor Suid-Afrika se apartheidswette

Gepubliseer op: 7 Maart 2023 | Bygewerk op 22 November 2023